Phuyupas Lima llahtah hanahninta llut'aykushahtinmi, chiripas lluyta qhatatatachishahtinmi, Julio Ramón Ribeyroqa, agustu killapi, yaqa ch'isinchataña, l929 watapi paqariran. Ayllunkunaqa ancha kusisqayá rixuripunku, ichaqa manayá yuyaymanarankuchu kay wawachah hatun qilqa kamayuh América suyupi rixurinantaqa kay pachax wata uxupi llapa qilqah umallinantaqa.

Phamillanqa manayá sinchi waxchapaschu, nitah manchay qulqiyuhpaschu kasqa. Chaymi riki Julio Ramonqa sinchi waxcha kaytapis, manchay qulqiyuh kaytapis rihsinchu.

"Wawa kaspayqa ancha wayllunakuypin taytamamaywanpis, wayqipanaykunawanpis kawsakurani. Wayqipanantinkamaqa huh sunqullan karayku. Kurah wayqinwanqa kikin kulixiyupin istudiyarayku, kah iskuyliru masiyuh, puxllah masiyuh iman karaykupas. Chaymi ch'usahpis, puxllayuhpis, ima ruwahpis kuska karayku. Chay pachapiqa allin kawsaypiyá, mana llakiyuh, mana usqharichikuh imayá rixurirayku," nispan pay kikin qilqan.

Wayna kasqanmanta pachan, Ribeyroqa qilqa kamayuh kayta munaran. Chaymi sumah qillqakunata qilqayta qallarin sinchi warmallarah kashaspa. Chaytaqa manayá munanchu taytamamanqa. Paykunaqa suyarankun kamachikuna rihsinanta, allin abogado nisqa kanantapis. Chay pachapiqa abogadokunayá tukuy imapipas yallipahku.

Chay taytamamanpa munayninqa manayá hark'ahchu Julio Ramonpa qilqahkunawan huñunakunantaqa. Paykunan llapa qilqasqantaqa patarasqaman tukuchihku hinaspatahmi rakinayakuhku paykuna pura, phamillanku uxupi ima. Chaymantapis liyihkuyá chay qilqa kamarisqanta qilqakamayuhkunah huñunakuyninpi. Chaypiyá Julio Ramonqa hanuk'arakapun "literato" hina. Chay huñunakuykunapin rixurihku harawikuna, "novelista", "cuentista"nisqakuna ima.

Ribeyro wiraquchaqa, ichaqa manayá imapipas qullana hina kayta munahchu. Chhaynan rixurin qilqasqan runakunapis riki. Chaypunin as asmanta karunchakun chay qilqah ayllukunamantaqa. Manayá ima raykupas manchay rihsisqa kaytaqa maskhahchu chaymi t'aqanakuyta qallarin chay Lima llahtapi qilqah ayllukunamantaqa: Sinchi rihsisqa kayqa asnanmi paypahqa.

"Manan allinchu nuqapah manchay rihsisqa kay. Munanin maypipas hina hinalla purikuyta. Chapin kusiyniy kashan" nispan qilqallantah.

Europa suyumanmi puririn hinaspatahmi huh huh llahtakunapi tiyamun tukuy imaymanata rihsispa, yarqayta ima tarispa. Chaymi Franciapipas, Alemaniapipas, Belgicapipas, Españapipuwanpis rixuririn. Manayá qallariyninpiqa yachanpaschu chay llahtakunah rimaynintaqa.

Paris llahtapiyá, Francia suyuh umallinpi, aswantaqa tiyaykapun periodista hina llank'aspa France Presse Agencia de Noticiaspi. Chaypin rixurin l97l watakama. Chay watapiyá Per¸ llahtanchisqa mink'arun Consejero Cultural ante la Unesco nisqa ayllupi rixurinanpah.

Parismantaqa Lima llahtamanyá askha kutita hamun hinaspanmi Barranco llahtapi qurpachakun. Chaypitahmi huñunayukun rihsisqan runakunawan. Paykunawan puriykachakun chay llahtah k'ixllunkunata, chay sumah wasinkunata ima qhawa qhawaykuspa. Chaypa qhipantatahmi qilqayman churakun makina de escribir nisqapi.

Cáncer nisqa supay unquymi Julio Ramonpiqa rixurirun l974 watapi sinchi siyaru (sayri) pitasqan rayku. Payqa ima ruwananpahpis siyarutapuniyá q'usñiykachiran tukuy urasta. Hanpichikusqanpiqa askha kutitayá "intervenciones quir¸rgicas" nisqaman churakuran. Qhali qhaliyarispan ichaqa q'aya iskay watata sinchi kusi kawasaypi rixuripun. Wañupuntahmi tawa p'unchay disinbripi, l994 watapi. Chaypahqa ñan chaskisqaña "Juan Rulfo" premio nisqata. Chaywan rixuriyqa llapa ispañul simipi qilqakunapahqa manchay hatun qullana rixuriymi.

Mexico hatun llahtah presidentenqa, Julio Salinas de Gortari, sayarichiran hatun saywata chay Ispañapi unanchasqa kahtin. Ichaqa sinchi unqusqa kayninpin mana atiñanchu chayman puririytaqa hinaspanmi warminwan, Alida Corderowan, Julio churiwan imalla chay llahtaman illaparanku.