[7]

Conversación

 

    1. A. Por dónde se va a Urubamba?
    B. Por este camino.
    A. Y ese otro camino no va allá?
    B. Sí, va. Los dos se encuentran en aquella montaña
    A. Oh! Yo no sabía eso.
    B. No estuviste aún en Urubamba?
    A. Todavía no. Recién vengo. Entonces está debajo de aquella montaña?
    B. Sí, así es. Urubamba está en el valle (wayq'u).

 

    2. A. Cómo es Urubamba?
    B. Es hermoso y caluroso 'q'uñi'.
    A. Qué siembran allá? 'wiñachiy'.
    B. Siembran maiz, papas, capulíes y manzanas.
    A. Allá vas ahora?
    B. No. Voy a Maras por sal. 'Kachi'.
    A. Allá hay caramelos? Yo quiero bastante.
    B. Si hay. Si quieres te traeré bastante.


Práctica Oral

 

Huh tutamantan Qusqu chikucha huh gringachata pusan Sahsaywamanta ruynaskuna rikuchih.

 

    Ch. Siñura, propinata quyuway, allipas Sahsaywamanta pusasayki.
    G. Kayqa chikucha. Chayri allintachu ruynaskunata rikunki.
    Ch. Arí siñuracha. Sapa kutinmi pusani turistakunata.
    G. Hakuyá chhaynaqa. Maypitah kashanri.
    Ch. Hahiy muqu patapin kashan. Rikushankichu. Mallkikunah qhipanmantan rixurimushan.
    G. Chiqahtatáh. Chaypas nishu qhatamá. Sasa siqaychá kashan.
    Ch. Manan sasa siqaychu. Kaychallan kashan. Chayqa ratullan chayarusun.
    G. Rihsinkichu kay mallkikunatari.
    Ch. Riki. Iwkalistukunan. Qhawariy qhipanchista. Qusqutaqa mallkikunan muyuyushan.
    G. Chiqahtatáh. Urqukuna ima muyuyushasqa. Awiyunpis Limamanta chayaramushanña.
    Ch. Arí. Las nuywitan chayamun sapa tutamantan.
    G. Kaychu Sahsaywaman.
    Ch. Arí kaytáh. Haku llapan ruynaskunata puriramusunchis.
    G. Munaymá inka pirqakuna kasqa rumimanta ruwasqa.
    Ch. Kunanqa haku chinkanata haykusunchis.
    G. Amarahyá. Phututarah hurqurusah.


chikucha 'muchachito' iwkalistu 'eucalipto'
gringa 'gringa' las nuywi 'las nueve'
ruynas 'ruinas' pirqa 'pared'
prupina 'propina' rumi 'piedra'
turista 'turista' chinkana 'caverna'
muqu 'morro' phutu 'fotografía'
qhata 'ladera, cuesta' hurquy 'tomar, sacar'
siqay 'subir, escalar'


    Dictado

Kunanqa Chinchiruta rikuchisaykichis. Qusqumanta rinkichis chayqa yaqa dusikama puriymi chakipi. Hatun ñanmi rishan Qhurqur urqunta. Chayninta Chinchiru runakuna purinku sapa p'unchay. Tutamantanmi Qusquta haykunku bindinata apaspa, rantikuyta tukuspatahmi kutipunku tayrinta. Purinapahqa qhatan sasa siqana, urayuymi ichaqa phasilchalla. Urqu patamanta qhawarihtiykin Chinchiruqa pampa uraypi kashan. Chaypin wasikuna mallki mallki uxupi kashan. Intih siqamunan larumantan urqukuna muyuyamushan, intih haykunan larumantahmi ichaqa waypun asindawan tupapurashan. Chinchiruqa ayllun yaqa pusah waranqa runayuh, chunka iskayniyuh ayllupi t'aqaspa. Urqu k'uchupin Piwiray qucha kaskan asul unuyuh. Llahtatahmi ayllupungupi kashan, chaypin nukliyu iskuylapis kashan. Karu chimpamantan hatun rit'i urqukuna rixurimushan yurahta chihchirispa. Chay rit'i urqu tukukuypitahmi Machupixchu kashan.